We nodigen mensen uit om een blog te schrijven over wat voor hen Luisterend Leiderschap is. Dit is een blog van Erik Gerritsen, Secretaris Generaal Ministerie van VWS

Wat een mooi initiatief, het platform “Nederland Luistert”!

We weten het eigenlijk allemaal wel, als we eerlijk naar ons eigen interne stemmetje luisteren. We luisteren veel te weinig naar elkaar. Het debat viert hoogtij. Ook hartstikke belangrijk natuurlijk, maar ooit hoorde ik een veelzeggende definitie. “Een debat is een gesprek waarin twee mensen tegen elkaar praten maar alleen naar zichzelf luisteren”. Herkenbaar toch? Wie durft er te zeggen nooit in die valkuil te trappen? En niet direct de weg om samen verder te komen. Bijvoorbeeld als het gaat om het oplossen van de ongetemde problemen in de zorg. Ingewikkelde problemen omgeven met empirische onzekerheden over wat wel en niet werkt, vaak normatief controversieel en altijd veel betrokken partijen die nodig zijn voor de oplossing terwijl niemand de baas is. Dan heb je meer aan dialoog. Een gesprek waarin je elkaar vragen stelt en goed luistert naar de antwoorden en naar jouw eigen reactie op die antwoorden. Zoekend naar congruentie of tijdelijk werkbare overeenstemming. Zodat je, zelfs bij fundamentele verschillen van mening, met respect voor elkaar, samen concrete stappen kunt zetten op weg naar betere zorg.

Luisteren, samenvatten, doorvragen, ook zo’n hallucinerende wijsheid die we direct herkennen. Maar als die wijsheid zo evident is, waarom maken blijkt de praktijk toch weerbarstig. Daarom is meer “Luisterend Leiderschap” nodig hoor ik u zeggen. Dus goed gekozen dat thema voor dit jaar. Maar tja, als je iets niet moet doen, is het praten over leiderschap, zeker niet als daarmee impliciet, bedoeld of onbedoeld, de indruk wordt gewekt dat die gene die aan woord is, zo’n leider is. Dat bepaalt die persoon immers niet zelf. Dat bepalen zijn “volgers”. Overigens kun je jezelf de vraag stellen of een leider met veel volgers eigenlijk wel een goede leider is, maar daarover meer in een andere blog ooit.

Terug naar het thema van dit jaar. Toch maar eindigen met een concreet voorbeeld. Ik heb als gemeentesecretaris van Amsterdam zeven jaar met Job Cohen als Burgemeester mogen samenwerken. Het voorbeeld van een luisterend leider. Eigenlijk heel simpel. Elke vergadering en ontmoeting gewoon beginnen met een rondje vragen, doorvragen en checkvragen. Pas aan het einde van het rondje zelf uitgebreider het woord nemen en uit alle bijdragen iets van gemeenschappelijkheid proberen te distilleren. Erop vertrouwend dat de (collectieve) wijsheid rond de tafel of in de zaal aanwezig is. En dat zelfs als er lastige knopen moeten worden doorgehakt, degenen die zich minder in het besluit herkennen zich toch op zijn minst gehoord voelen. Slappe theedrinkende “hap” of maximale duurzame impact? Ik zag het laatste. Een kwestie van “tevoorschijn luisteren” hoorde ik al weer een tijdje geleden iemand zeggen.