We nodigen mensen uit om een blog te schrijven over wat voor hen Luisterend Leiderschap is. Vandaag een blog van Gerjanne ter Beest, Verpleegkundig specialist intensieve zorg bij Rijnstate.

Om goede verpleegkundige zorg te verlenen is het essentieel om goed naar de patient te luisteren. Dit lijkt zo volkomen logisch maar is niet altijd vanzelfsprekend. Verpleegkundigen zijn actie-gericht. Bij een mogelijk probleem wordt er vaak meteen gehandeld. Tijdens een noodsituatie is dit heel zinvol maar in alle andere situaties niet nodig. Vaak zijn we al opgesprongen om datgene te doen waarvan we denken dat nodig is, in plaats van eerst tijd te nemen om uit te zoeken wat het probleem is.

De eerste afdeling waar ik werkte, in 1990, was een drukke afdeling neurochirurgie. Het was zwaar werk op dit specialisme, lichamelijk en psychisch. Gezamenlijk zetten we als verpleegkundigen onze schouders er onder. Ik herinner me een collega, Bas, net als ik net afgestudeerd aan de HBO-V, die afweek van de heersende manier van werken. In plaats van iedereen in gezwind tempo te wassen ging hij naast patiënten zitten om te luisteren en te praten. Ongehoord vond ik dat, in mijn beleving liet hij het team in de steek.

Bijna 30 jaar later denk ik met schaamte aan mijn houding van toen. Door werkervaring, en vooral ook door persoonlijke ervaring met ziekte, leer ik meer en meer over luisteren in de zorg. Goed luisteren betreft niet alleen aandacht, maar houdt ook rekening met machtsverschillen, kwetsbaarheid, emoties en de context waarin de patiënt zich bevindt.

Tegenwoordig werk ik als verpleegkundig specialist in een hiv behandelcentrum. Luisteren is de basis van mijn werk geworden. Steeds vaker realiseer ik me dat luisteren veel meer is dan horen. Ik luister met mijn oren, maar ook met mijn ogen, soms met mijn neus en met mijn handen. Bij al mijn patiënten probeer ik eerst te kijken en te voelen. Voor mij hoort dit bij luisteren. En steeds weer merk ik hoe belangrijk het is om niet meteen in de doe houding te springen maar eerst rust te creëren in mezelf.

Ik heb het voorrecht om in een spreekkamer patiënten te zien. Het is daar rustig en privacy is altijd gewaarborgd. Op een afdeling, zeker op een meerpersoonskamer, is dit veel lastiger. Als ik patiënten bezoek op de afdeling is het moeilijk om over gevoelige onderwerpen te praten, bijvoorbeeld praten over hiv is ingewikkeld omdat veel mensen last hebben van het stigma op hiv en zich hiervoor schamen.

In Rijnstate hebben we als missie te streven naar de best mogelijke verpleegkundige zorg voor de patiënt (volgens de laatste inzichten en ontwikkelingen). De verpleegkundige realiteit laat zien dat dit niet altijd gemakkelijk is. De kwaliteit van zorg moet voortdurend bewezen worden en dat gebeurt door scorelijsten in te vullen, e-learnings te volgen, op veel verschillende manieren te rapporteren. Voor ons gevoel gaat deze tijd ten koste van tijd die we aan de patient kunnen besteden. Om dit te kunnen veranderen is verpleegkundig leiderschap nodig.

Verpleegkundig leiderschap gaat over wat de verpleegkundige doet, om het werk zo goed mogelijk uit te kunnen voeren en daar verantwoordelijkheid voor te nemen. Hans Schoo, lid van Raad van Bestuur van Rijnstate, en zelf van opgeleid als verpleegkundige, stelt:

Voor leiderschap is het belangrijk om een vraag een tijdje met je mee te dragen. Niet meteen in de actie, eerst nadenken. Verpleegkundig leiderschap gaat ook over gelijkwaardigheid, over openheid, over investeren in jezelf en in de ander, over doorzetten, en over de visie op het verpleegkundig beroep.

Voor mij horen verpleegkundig leiderschap en luisterend leiderschap bij elkaar. Door onszelf af te vragen, wat is nodig om goede, verpleegkundige, zorg te bieden aan deze patient? Is er voldoende tijd en rust om echt te luisteren? Zijn de voorwaarden om dit te kunnen doen wel aanwezig? Zijn er voldoende mogelijkheden in scholing in vaardigheden en kennis? Durven we elkaar aan te spreken als het niet goed gaat? Niet alleen verpleegkundigen onderling, maar ook artsen en andere hulpverleners? Ik roep alle verpleegkundigen op onszelf deze vragen te te stellen en antwoorden te zoeken zodat we (nog) beter naar de patient kunnen luisteren en de beste zorg kunnen verlenen.